آیین دادرسی مدنی ۲

دادرسی، ادله، تأمین و اجرا
۳۱ سؤال از آزمون‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴

این واحد در هفت آزمون ۳۱ سؤال داشته و تقریباً همه‌شان دور چهار موضوع می‌چرخند: اجرای احکام، تأمین خواسته، دستور موقت، و اعسار. اگر همین چهار تا را ببندی، عملاً کل واحد را زده‌ای.

۰۱

نقشهٔ واحد

۳۱ سؤال، این‌طور پخش شده‌اند:

اجرای احکام
۱۱
دستور موقت
۶
ادله (شهادت، سند، کارشناسی)
۵
تأمین خواسته
۴
اعسار
۳
حکم غیابی
۱
۰۲

مالِ دستِ ثالث

مهم‌ترین چیز در این واحد. سه ماده که خیلی شبیه‌اند و طراح مدام جابه‌جایشان می‌کند — و هر سه جواب متفاوتی دارند. هر سه هم تست شده‌اند.

«۶۱ حرف، ۴۴ دلیل، ۱۴۶ سند.»

هر سه ماده دربارهٔ مالی‌اند که دستِ یک نفر سوم است، ولی سختگیری‌شان پلکانی بالا می‌رود:
ماده ۶۱ ← فقط حرف بزند (ادعای مالکیت) کافی است
ماده ۴۴ ← باید دلیل هم بیاورد
ماده ۱۴۶ ← باید سند رسمی یا حکم قطعیِ مقدم بر توقیف بیاورد

مادهموضوعش چیستثالث چه باید بکندنتیجهسؤال
۶۱ مال منقولی که می‌خواهند بازداشت کنند فقط ادعای مالکیت کند — دلیل لازم نیست بازداشت نمی‌شود ۱۴۰۲-۳۳
۴۴ عینِ محکومٌ‌به در تصرف اوست مدعی حق از عین یا منافع باشد و دلیل ارائه کند اجرا متوقف نمی‌شود؛ یک هفته مهلت مراجعه به دادگاه + ۱۵ روز برای آوردن قرار تأخیر ۱۴۰۲-۲۲
۱۴۶ مالی که قبلاً توقیف شده حکم قطعی یا سند رسمیِ مقدم بر توقیف بیاورد توقیف بدون نیاز به دعوا رفع می‌شود ۱۴۰۲-۲۵

و اگر سند رسمیِ مقدم نداشت؟ آن‌وقت باید شکایت ثالثِ اجرایی بدهد — که بدون تشریفات آیین دادرسی و بدون هزینهٔ دادرسی رسیدگی می‌شود م ۱۴۷.

۰۳

اجرای احکام

۱۱ سؤال از ۳۱ — بزرگ‌ترین بخش این واحد.

  • بعد از ابلاغ اجرائیه، محکومٌ‌علیه ده روز وقت دارد اجرا کند، ترتیب پرداخت بدهد، یا مالی معرفی کند. م ۳۴ ۱۳۹۸-۲۵
  • مزایدهٔ نوبت اول خریدار نداشت ← محکومٌ‌له می‌تواند تجدید مزایده بخواهد، و آنجا مال به هر مبلغی که خریدار پیدا کند فروخته می‌شود. م ۱۳۱ ۱۴۰۲-۲۷
  • دادگاه صحت مزایده را تأیید کرد؟ باز هم دعوای ابطال مزایده قابل استماع است. م ۱۴۳ + رأی وحدت رویه ۸۴۵ ۱۴۰۳-۲۳
  • اشتباه در اجرائیه: دادگاه هم رأساً و هم به درخواست طرفین ابطال یا تصحیح می‌کند — هر دو با هم. م ۱۱ ۱۴۰۲-۲۸
  • مفاد حکم مبهم است؟ رفع ابهام با دادگاه صادرکنندهٔ حکم است — نه با اجرای احکام، نه رأی تصحیحی. م ۲۷ ۱۴۰۳-۲۱
  • شناسایی و توقیف اموال محکومٌ‌علیه با مرجع اجراکنندهٔ رأی است: قسمت اجرای دادگاه صادرکنندهٔ اجرائیه یا مجری نیابت. م ۱۹ نحوه اجرای محکومیت‌های مالی ۱۴۰۲-۲۴
  • گزارش اصلاحی مثل حکم اجرا می‌شود؛ اجرائیه‌اش را دادگاه نخستین صادر می‌کند — حتی اگر سازش در تجدیدنظر بوده باشد — و حق‌الاجرا هم می‌تواند تعلق بگیرد. ۱۴۰۲-۳۰
  • حکم دادگاه خارجی راجع به مال غیرمنقول واقع در ایران: مطلقاً قابل اجرا نیست. م ۱۶۹ ۱۳۹۸-۲۹
  • حکم غیابی وقتی بدون تأمین اجرا می‌شود که دادنامه یا اجرائیه ابلاغ واقعی شده باشد. تبصره ۲ م ۳۰۶ ۱۳۹۸-۲۴
۰۴

تأمین خواسته

۴ سؤال، و هر چهار تا روی یک منطق سوارند.

«باید غافلگیر کند.»

کل فلسفهٔ تأمین خواسته همین است — اگر خوانده خبردار شود، مال را جابه‌جا می‌کند. پس:
برای رسیدگی به درخواست، به خوانده اخطار نمی‌شود م ۱۱۵
ولی بعد از صدور، قرار حتماً به او ابلاغ می‌شود تا بتواند اعتراض کند م ۱۱۷
همین «نه قبل، آری بعد» جواب سؤال ۱۴۰۱-۳۱ بود.

  • تأمین خواسته خواستهٔ معلوم می‌خواهد. سودِ ده سالِ کارخانه که باید با کارشناسی معیّن شود، هنوز معلوم نیست ← قرار صادر نمی‌شود. م ۱۰۸ و ۱۱۳ ۱۴۰۳-۲۸
  • قاعدهٔ کلیِ تبدیل مال توقیف‌شده این است که جایگزین از نظر قیمت و سهولت فروش کمتر نباشد — ولی اگر خودِ عینِ خواسته توقیف شده باشد، تبدیل فقط با موافقت خواهان ممکن است. م ۱۲۴ ۱۳۹۸-۲۸
  • باغ خوانده معرفی شد؟ تمام سهم او از عین توقیف می‌شود. کسرهای یک‌چهارم و یک‌سوم مالِ حقوق و مزایای مستخدمان است، نه املاک. ۱۳۹۹-۲۹
۰۵

دستور موقت

۶ سؤال — سه تا در دادگاه، سه تا در دیوان عدالت اداری.

«نباید کار دعوا را تمام کند.»

دستور موقت نباید نتیجهٔ دعوای اصلی را از پیش محقق کند. برای همین در دعوای خلع ید، دستور موقتِ «رفع تصرف» صادر نمی‌شود — چون همان خواستهٔ اصلی است.
ولی در دعوای تصرف زمین کشاورزی، «منع از شخم زدن» می‌شود، چون دستور موقت می‌تواند منع از امری باشد م ۳۱۶ و نتیجهٔ دعوا را هم تمام نمی‌کند. ۱۴۰۲-۳۵ ۱۴۰۴-۲۵

  • طرف مقابل با سپردن تأمین متناسب می‌تواند رفع اثر از دستور موقت را بخواهد. م ۳۲۱ ۱۴۰۴-۲۵
  • دستور موقتی که مال را از نقل و انتقال بازداشته، تا وقتی برقرار است مانع فروش اجرایی همان مال می‌شود؛ تأمین خواستهٔ بعدی این مانع را برنمی‌دارد. ۱۴۰۱-۲۲
  • خانواده: در ملاقات فرزند، دستور موقت بدون اخذ تأمین صادر و بدون تأیید رئیس حوزه قضایی اجرا می‌شود. م ۷ حمایت خانواده ۱۴۰۳-۲۵
  • خانواده: اگر ظرف شش ماه دربارهٔ اصل دعوا تصمیمی گرفته نشود، دستور موقت خودبه‌خود ملغی می‌شود؛ صدور دستور تازه ممکن است. م ۷ حمایت خانواده ۱۴۰۴-۳۹
  • دیوان عدالت: درخواست دستور موقت را می‌شود همراه شکایت یا هر وقت پس از آن تا قبل از ختم رسیدگی داد. ۱۴۰۰-۳۹
  • دیوان، هیئت عمومی: اگر ضمن دادخواست ابطال مصوبه دستور موقت هم خواسته شده، رسیدگی به آن با رئیس هیئت تخصصیِ مربوط و در غیابش با نایب‌رئیس همان هیئت است. ۱۴۰۳-۲۲
۰۶

اعسار

۳ سؤال، و همه‌شان سرِ یک چیز: بارِ اثبات با کیست؟

«چیزی گرفتی؟ خودت ثابت کن.»

قاعدهٔ ماده ۷ قانون نحوهٔ اجرای محکومیت‌های مالی، سرِ یک سؤال می‌چرخد: مدیون در برابر دین، مالی گرفته یا نه؟
گرفته (مثل وام، ثمن معامله) ← بارِ اثبات اعسار روی خودِ اوست
نگرفته و ملائت فعلی یا سابقش هم ثابت نیست (مثل مهریه) ← ادعای اعسارش با سوگند خودش پذیرفته می‌شود، و هرکه مدعی ملائت اوست باید ثابت کند ۱۴۰۰-۳۸ ۱۴۰۴-۳۷

  • مرجع طرح دعوای اعسار: همان دادگاه بدوی که در حال رسیدگی به دعوای اصلی است یا اول به آن رسیدگی کرده. ۱۳۹۹-۲۳
  • اعسار از هزینهٔ دادرسی را می‌شود همان وسط رسیدگی مطرح کرد؛ لازم نیست منتظر حکم قطعی بمانی.
۰۷

ادله

۵ سؤال — بیشترشان دربارهٔ اینکه هزینه با کیست و بارِ اثبات با کیست.

«هرکه سند را آورد، اصالتش هم با اوست.»

خوانده سند عادی داد و خواهان انکار کرد؟ چون ابرازکنندهٔ سند خوانده است، اثبات اصالت و هزینهٔ کارشناسی هم با خودِ اوست. م ۲۱۷ و ۲۲۰ ۱۳۹۹-۳۴

  • حتی وقتی دادگاه خودش رأساً قرار تحقیق محلی می‌دهد، تهیهٔ وسیلهٔ اجرا در مرحلهٔ بدوی با خواهان است؛ ندهد و دادگاه بدون آن نتواند رأی دهد ← قرار ابطال دادخواست. م ۲۵۶ ۱۳۹۸-۳۲
  • گواه در حوزهٔ دادگاه دیگری ساکن است؟ دادگاه می‌تواند استماع گواهی او را به همان دادگاه محل اقامتش نیابت بدهد. ۱۴۰۳-۳۹
  • جرح شاهد: جهات جرح باید در زمان ادای شهادت وجود داشته باشد. اگر معلوم نباشد آن موقع هم بوده یا بعداً پیدا شده، نه رأی نقض می‌شود و نه از شهود خسارت گرفته می‌شود. م ۲۳۴ و ۲۳۵ ۱۴۰۱-۳۰
  • دور نگه داشتن شهودی که شهادت داده‌اند، و تحقیق گروهی از شهود — هر دو اختیاری‌اند و به تشخیص دادگاه. ۱۴۰۱-۳۲
۰۸

هر ۳۱ سؤال

تا بتوانی در برنامه پیدایشان کنی و بزنی‌شان. ⚠ یعنی کلید دفترچه با متن قانون تنش دارد.

سؤالموضوعگزینهٔ درست
۱۳۹۸-۲۴اجرای حکم غیابی با ابلاغ واقعی۲
۱۳۹۸-۲۵مهلت اجرای اجرائیه۴
۱۳۹۸-۲۸تبدیل عین خواستهٔ توقیف‌شده۲
۱۳۹۸-۲۹حکم خارجی راجع به غیرمنقولِ ایران۳
۱۳۹۸-۳۲هزینهٔ قرار تحقیق محلیِ رأساً۲
۱۳۹۹-۲۳مرجع طرح دعوای اعسار۴
۱۳۹۹-۲۹توقیف باغ در تأمین خواسته۲
۱۳۹۹-۳۴انکار سند عادی و هزینهٔ کارشناسی۴
۱۴۰۰-۳۸ ⚠بار اثبات اعسار در مهریه۲
۱۴۰۰-۳۹ ⚠زمان درخواست دستور موقت در دیوان۴
۱۴۰۱-۲۲ ⚠تزاحم دستور موقت و تأمین خواسته۳
۱۴۰۱-۳۰ ⚠جرح شاهد پس از صدور رأی۱
۱۴۰۱-۳۱ ⚠اخطار و ابلاغ در تأمین خواسته۳
۱۴۰۱-۳۲ ⚠شیوهٔ استماع شهادت۲
۱۴۰۲-۲۲عین محکومٌ‌به دستِ ثالث۴
۱۴۰۲-۲۴مرجع شناسایی و توقیف اموال۴
۱۴۰۲-۲۵سند رسمیِ مقدم بر توقیف۲
۱۴۰۲-۲۷مزایدهٔ بی‌خریدار۱
۱۴۰۲-۲۸اشتباه در اجرائیه۳
۱۴۰۲-۳۰اجرای گزارش اصلاحی۳
۱۴۰۲-۳۳مال منقول دستِ ثالث۴
۱۴۰۲-۳۵دستور موقت در دعوای خلع ید۲
۱۴۰۳-۲۱رفع ابهام از حکم۲
۱۴۰۳-۲۲ ⚠دستور موقت در هیئت عمومی دیوان۴
۱۴۰۳-۲۳ابطال مزایده پس از تأیید۱
۱۴۰۳-۲۵دستور موقت ملاقات فرزند۲
۱۴۰۳-۲۸تأمین خواسته با خواستهٔ نامعلوم۴
۱۴۰۳-۳۹گواه ساکن حوزهٔ دیگر۳
۱۴۰۴-۲۵دستور موقتِ منع از امری۴
۱۴۰۴-۳۷اثبات اعسار از محکومٌ‌به۴
۱۴۰۴-۳۹مهلت شش‌ماههٔ دستور موقت خانواده۲

از کجا آمده: ۳۱ سؤالِ واحد «آیین دادرسی مدنی ۲ — دادرسی، ادله، تأمین و اجرا» در آزمون‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ مرکز وکلا، تطبیق‌داده‌شده با متن روزآمد قوانین.

هفت سؤال نشان ⚠ دارند: آنجا کلید رسمی دفترچه با متن قانون یا تحلیل حقوقی تنش دارد و بهتر است با حقوق‌دان چک شود. اینجا کلید دفترچه را نوشته‌ام، دست‌نخورده.

→ برگه کامل آ.د.م