اینجا خبری از درس دادن نیست. فقط چیزهایی که واقعاً تکرار شدهاند — و برای هرکدام، یک قلاب که در ذهن گیر کند. اگر وقت کم داری، بخش ۱ و ۲ را بخوان؛ بیشترین امتیاز از همان دو تاست.
فهرستهایی که باید عین خودش در ذهنت باشد، هرکدام با یک زمزمه. اینها را بلند بخوان تا ریتمشان بنشیند — زیر فشار جلسه، ریتم میماند ولی استدلال فرار میکند.
هر اعتراضی، بیست روز
بیرون از ایران، دو ماه
پنج راه اعتراض، هر پنجتا بیستروزه: واخواهی · تجدیدنظر · فرجام · اعاده دادرسی · بطلان رأی داور.
استثنا ندارند. مقیم خارج، هر پنجتا دو ماه.
بهجای ده عدد، دو عدد.
۳۰۶ · ۳۳۶ · ۳۹۷ · ۴۲۷ · ۴۹۰
سه، بیست، هزار
نردبان نصابها به میلیون ریال — و کنارش تومان، چون گزینهها گاهی تومان مینویسند:
سه → بالاتر از سه میلیون ریال (۳۰۰ هزار تومان)، قابل تجدیدنظر ۳۳۱
بیست → بالاتر از بیست میلیون ریال (۲ میلیون تومان)، قابل فرجام ۳۶۷
هزار → تا هزار میلیون ریال (۱۰۰ میلیون تومان)، دادگاه صلح ۱۲ شوراها
نکاح، طلاق، نسب، حَجر
وقف، ثلث، حبس، تولیت
هشت دعوایی که صرفنظر از مبلغ فرجامپذیرند ۳۶۷ بند الف-۲.
دو مصرع چهارتایی: مصرع اول دربارهٔ آدمهاست (خانواده و اهلیت)، مصرع دوم دربارهٔ مالِ بستهشده.
وزنش را نگه دار: چهار ضرب، چهار ضرب.
دو زیاده، دو تضاد، سه سند
هفت جهت اعاده دادرسی ۴۲۶ در سه دسته — و ۲+۲+۳ میشود ۷:
دو زیاده (دادگاه از خواسته بیرون زده): موضوع حکم مورد ادعا نبوده · حکم بیش از خواسته
دو تضاد: تضاد در مفاد یک حکم · تضاد با حکم قبلیِ همان دادگاه
سه سند و تقلب: حیله و تقلب طرف · سند جعلی · سند مکتوم
دادخواست، دعوا، سقوط، اهلیت
چهار بندِ قرارهای قابل تجدیدنظر ۳۳۲، به همین ترتیب الف تا د:
الف) ابطال یا رد دادخواست · ب) رد یا عدم استماع دعوا · ج) سقوط دعوا · د) عدم اهلیت
شرط مشترک هر چهارتا: حکمِ اصل دعوا خودش قابل تجدیدنظر باشد.
ده اجرائیه، سه جلب، یکماه نوزده
مهلتهایی که بیستروزه نیستند — همین سهتا استثنا هستند و بس:
ده روز از ابلاغ اجرائیه، مهلت محکومٌعلیه ۳۴ اجرای احکام
سه روز پس از جلسه اول، دادخواست جلب ثالث ۱۳۵
یک ماه برای اقامه دعوا در مرجع صالح، در ماده نوزده ۱۹
شصتویک حرف، چهلوچهار دلیل، صدوچهلوشش سند
مالی که دستِ نفر سوم است — سه ماده، سختگیری پلکانی:
۶۱ ← فقط ادعای مالکیت کند، حرف کافی است · بازداشت نمیشود
۴۴ ← باید دلیل بیاورد · یک هفته مهلت + ۱۵ روز
۱۴۶ ← باید سند رسمی یا حکم قطعیِ مقدم بیاورد · توقیف بیدعوا رفع میشود
خانه و اثاث و آذوقه
کتاب و ابزار
تلفن و ودیعه
هفت مستثنیات دین ۲۴ محکومیتهای مالی در سه نفس: ۳ + ۲ + ۲.
ماده میگوید «صرفاً شامل موارد زیر است» — فهرست حصری است.
هر گزینهای که چیزی به این هفتتا اضافه کند، غلط است.
سوگند فقط فرجام را میبندد
دو فهرستِ خیلی شبیهبههم، و تنها یک کلمه فرقشان است:
غیرقابل تجدیدنظر تبصره ۳۳۱: اقرار · کارشناس
غیرقابل فرجام ۳۶۹: اقرار · کارشناس · سوگند (+ اسقاط حق و متفرعات)
پس تا «سوگند» را دیدی، بدان بحث سرِ فرجام است نه تجدیدنظر.
خودش آمد؟ خواهان
آوردنش؟ خوانده
وارد ثالث خودش وارد میشود ← خواهان است. مجلوب را جلب میکنند ← خوانده است. دعوای متقابل را هم فقط خوانده علیه خواهانِ اصلی میدهد.
زمین جابهجا نمیشود، پرونده هم نمیشود
هر جا پای مال غیرمنقول وسط باشد ← دادگاه محل وقوع مال ۱۲. نه شرکت بودن یک طرف عوضش میکند، نه مهریه بودن موضوع.
اول اعتراض، بعد توقف
کسی که هنوز به رأی داور اعتراض نکرده، نمیتواند توقف اجرایش را بخواهد.
اصلاً اعتراض مانع اجرا نیست، مگر دلایلش قوی باشد ۴۹۳.
دو سال پیاپی همین یک نکته را پرسیدهاند.
سؤال عددی معمولاً یکخطی است و بدون فکر جواب میدهد. پرسودترین چیزی که میشود حفظ کرد.
«هر اعتراضی، بیست روز.»
واخواهی، تجدیدنظر، فرجام، اعاده دادرسی، ابطال رأی داور — هر پنجتا بیست روزند. استثنا ندارند. و برای کسی که خارج از کشور است، هر پنجتا میشود دو ماه. یعنی بهجای ده عدد، فقط دو عدد را حفظ میکنی: ۲۰ روز و ۲ ماه.
| موضوع | عدد | ماده | سؤال |
|---|---|---|---|
| واخواهی از حکم غیابی | ۲۰ روز / خارج ۲ ماه | ۳۰۶ آ.د.م | ۱۳۹۸-۲۴ |
| تجدیدنظرخواهی | ۲۰ روز / خارج ۲ ماه | ۳۳۶ آ.د.م | ۱۴۰۰-۲۸ |
| فرجامخواهی | ۲۰ روز / خارج ۲ ماه | ۳۹۷ آ.د.م | |
| اعاده دادرسی | ۲۰ روز / خارج ۲ ماه | ۴۲۷ آ.د.م | ۱۳۹۸-۲۶ |
| ابطال رأی داور | ۲۰ روز / خارج ۲ ماه | ۴۹۰ آ.د.م | ۱۴۰۰-۲۴۱۴۰۱-۲۱ |
| مهلت اجرای رأی داور توسط محکومٌعلیه بعدش اجرائیه صادر میشود | ۲۰ روز | ۴۸۸ آ.د.م | |
| طرح اصل دعوا بعد از دستور موقت | ۲۰ روز از صدور | ۳۱۸ آ.د.م | |
| اجرای اجرائیه توسط محکومٌعلیه | ۱۰ روز از ابلاغ | ۳۴ اجرای احکام | ۱۳۹۸-۲۵ |
| دادخواست جلب ثالث جهاتش را تا پایان جلسه اول بگو | ۳ روز بعد از جلسه اول | ۱۳۵ آ.د.م | ۱۴۰۰-۳۱۱۴۰۴-۲۶ |
| دعوای متقابل | تا پایان جلسه اول | ۱۴۳ آ.د.م | ۱۴۰۳-۳۲ |
| اعتراض به بهای خواسته | تا اولین جلسه | ۶۳ آ.د.م | ۱۴۰۳-۳۰ |
| اقامه دعوا در دادگاه صالح وقتی پرونده منتظر نتیجهٔ یک دعوای دیگر است | ۱ ماه | ۱۹ آ.د.م | ۱۳۹۸-۲۷۱۴۰۳-۲۹ |
| متصرفی که مدعی حق است | ۱ هفته + ۱۵ روز | ۴۴ اجرای احکام | ۱۴۰۲-۲۲ |
| دستور موقت دادگاه خانواده تصمیمی نگیرند، خودش لغو میشود | ۶ ماه | ۷ حمایت خانواده | ۱۴۰۴-۳۹ |
«سه، بیست، هزار.»
نردبان نصابها به میلیون ریال، و کنارش همان عدد به تومان — چون قانون ریال مینویسد و ذهن ما تومان:
| چی | به ریال | به تومان | ماده |
|---|---|---|---|
| بالاتر از این، قابل تجدیدنظر | ۳ میلیون | ۳۰۰ هزار | ۳۳۱ |
| بالاتر از این، قابل فرجام | ۲۰ میلیون | ۲ میلیون | ۳۶۷ |
| تا این مبلغ، دادگاه صلح | ۱ میلیارد | ۱۰۰ میلیون | ۱۲ شوراها ۱۴۰۲ |
حواست به واحد باشد: گزینهها گاهی تومان مینویسند و ماده ریال. تبصرهٔ ماده ۱۲ به رئیس قوه قضائیه اجازه داده نصاب دادگاه صلح را هر سه سال یکبار تعدیل کند، ولی تا امروز تعدیلی صادر نشده و همان یک میلیارد ریال است.
نشانههایی که طراح توی صورت سؤال میکارد و تقریباً همیشه یک جواب مشخص دارند. اینها را بشناسی، سؤال را از روی یک عبارت میزنی.
طراح دو چیز شبیه به هم را جابهجا میکند. این پنج جفت، پرتکرارترینها در هفت آزمون گذشتهاند.
«ثالث یعنی نفر سوم.»
اسمش خودش جواب را دارد: ثالث = کسی که آن دو نفر نبوده. پس هر جا سؤال از آدمی حرف میزند که در دادرسی حاضر نبوده، جواب «اعتراض ثالث» است. اعاده دادرسی مالِ همان دو نفرِ اصلی است و بس.
«موقت = فوری. تأمین = معلوم.»
دو کلمه، دو نهاد. اگر سؤال روی عجله مانور میدهد ← دستور موقت.
اگر روی این که مبلغ/مال مشخص است یا نه مانور میدهد ← تأمین خواسته.
و یک قلاب دیگر: تأمین خواسته باید غافلگیر کند، وگرنه خوانده مال را جابهجا میکند — برای همین
بدون اخطار است.
«خودش آمد؟ خواهان. آوردنش؟ خوانده.»
وارد ثالث خودش وارد میشود ← پس خواهان است. مجلوب را جلب میکنند ← پس خوانده است. همین یک جمله، هر سؤالی از این نوع را حل میکند.
«سوگند فقط فرجام را میبندد.»
هر دو فهرست اقرار و کارشناس را دارند. تنها فرقشان سوگند است که فقط در فهرست فرجام آمده. پس اگر سؤال «سوگند» را وسط کشید، حواست باشد دارد از فرجام حرف میزند نه تجدیدنظر.
«چهار تا خانواده، چهار تا وقف.»
فهرست دعاویای که صرفنظر از مبلغ فرجامپذیرند م ۳۶۷ هشتتاست و دو دستهٔ چهارتایی میشود:
خانواده و هویت: اصل نکاح و فسخ آن، طلاق، نسب، حجر
وقف و شبیهش: وقف، ثلث، حبس، تولیت
دستهٔ دوم همه دربارهٔ مالی است که «بسته» شده. همین ذهنت را نگه میدارد.
۲۷ سؤال از ۱۴۰.
«زمین جابهجا نمیشود، پرونده هم نمیشود.»
هر جا پای مال غیرمنقول وسط باشد، پرونده میرود محل وقوع مال — و بس. نه شرکت بودن یک طرف عوضش میکند، نه اینکه موضوع مهریه باشد.
این تشخیص، ورودیِ سه چیز دیگر است: نصاب تجدیدنظر، نصاب فرجام، و هزینهٔ دادرسی. اینجا را غلط بزنی، زنجیرهای غلط میزنی. فهرستها از جزوهٔ آ.د.م نقل شدهاند.
«در شک: مالی و منقول.»
دو تا اصل، هر دو به سمت گزینهٔ «شایعتر»:
اگر مالی یا غیرمالی بودن مشکوک است ← اصل بر مالی بودن است (چون بیشتر حقوق مالیاند).
اگر منقول یا غیرمنقول بودن مشکوک است ← اصل بر منقول بودن است.
خودِ حق، غیرمالی است:
استثنا: «وصیت به نفع مدعی» مالی است.
ذاتاً مالیاند ولی قانونگذار غیرمالی حسابشان کرده:
۱۲ سؤال. سه سال آخر پشتسرهم آمده؛ در ۱۴۰۴ سه تا از ده سؤالِ آ.د.م ۱ همین بود.
۳۶ سؤال — بزرگترین خوشه در کل آ.د.م.
| راه | کی | کجا | نکتهٔ آزمونی |
|---|---|---|---|
| واخواهی | محکومٌعلیهِ غایب | همان دادگاه | ادامهٔ مرحلهٔ نخستین است، نه مرحلهای تازه. حکم غیابی وقتی برای اجرا تأمین نمیخواهد که ابلاغ واقعی شده و مهلت واخواهی گذشته باشد. |
| تجدیدنظر | طرفین و قائممقام | تجدیدنظر استان | قرارهای م ۳۳۲ فقط وقتی قابل تجدیدنظرند که حکمِ اصل دعوا قابل تجدیدنظر باشد. نقص دادخواستش را مدیر دفتر دادگاه بدوی اخطار میکند. |
| فرجام | طرفین | دیوان عالی | وارد ماهیت نمیشود؛ فقط میبیند رأی با شرع و قانون میخواند یا نه. |
| اعتراض ثالث | ثالث | دادگاه صادرکنندهٔ رأی قطعی | مهلت ندارد. |
| اعاده دادرسی | فقط طرفین | دادگاه صادرکنندهٔ حکم | اگر پرونده در دیوان باشد، درخواست همانجا داده و به دادگاه صادرکننده فرستاده میشود. |
۱۱ سؤال، تقریباً هر سال یکی. کمحجم است و حفظش صرف میکند.
«اول اعتراض، بعد توقف.»
دو سال پیاپی همین یک نکته را پرسیدهاند. کسی که هنوز اعتراض نکرده، نمیتواند توقف اجرای رأی داور را بخواهد — چیزی نیست که دادگاه رویش بنشیند. اصلاً اعتراض به رأی داور مانع اجرا نیست، مگر دلایلش قوی باشد م ۴۹۳.
۲۵ سؤال. بیشترشان دربارهٔ «مالی که دست یک نفر سوم است» و «مزایده».
«منقول: حرف بس است. عین محکومٌبه: دلیل هم بیاور.»
دو ماده که مدام جابهجا پرسیده میشوند:
مالِ منقولِ دستِ ثالث — ادعای مالکیت کند کافی است، دلیل هم نمیخواهد م ۶۱
عینِ محکومٌبه دستِ ثالث — باید مدعی حق باشد و دلیل ارائه کند، آنوقت یک هفته + ۱۵ روز م ۴۴
۱۴ سؤال — بیشتر از آنچه انتظار داری. تقریباً همیشه دربارهٔ مرزِ صلاحیت است.
«دیوان کارِ اداره را میبیند، نه کارِ دادگاه.»
هر گزینهای که پای رأی یک مرجع قضایی را وسط بکشد — از جمله دادگاه انتظامی قضات — یا تصمیمات و مقررات قضاییِ قوه قضائیه، خارج از صلاحیت دیوان است. ۱۳۹۹-۳۰ ۱۴۰۰-۴۰
فهرست آرای وحدت رویهٔ جزوهٔ آ.د.م تا رأی ۷۷۳ (سال ۱۳۹۷) آمده و بعدش هیچ. اینها آرای بعدیاند — و دستکم دو تایشان مستقیماً در آزمون آمدهاند.
| رأی | تاریخ | حکم | در آزمون |
|---|---|---|---|
| ۸۴۵ | ۱۴۰۲/۱۲/۸ | تأیید صحت مزایده، در فرض تخلفات مؤثر، مانع دعوای ابطال مزایده و سند انتقال اجرایی نیست. | ۱۴۰۳-۲۳ |
| ۸۵۰ | ۱۴۰۳/۵/۱۶ | خسارت تأخیر تأدیه بر مبنای شاخص سالانه بانک مرکزی، نه ماهانه. | ۱۴۰۱-۳۷ |
| ۸۳۶ | ۱۴۰۲/۶/۲۸ | دعوای ابطال رأی داور غیرمالی است — حتی وقتی موضوع اصلی مالی باشد. | — |
| ۸۷۳ | ۱۴۰۴/۹/۲۵ | آرای دادگاه صلح قابل فرجام نیست، حتی اگر از تجدیدنظر صرفنظر شده یا مهلتش گذشته باشد. | ۱۴۰۱-۲۳ |
| ۸۳۱ | ۱۴۰۲/۳/۲ | اعتراض ثالثِ کسی که طرف دعوای تجدیدنظر نبوده، نسبت به رأی تجدیدنظر قابل استماع است. | — |
| ۸۱۱ | ۱۴۰۰/۴/۱ | مبیع مستحقللغیر درآمد و خریدار جاهل بود؟ فروشنده غرامات از جمله کاهش ارزش ثمن را هم میدهد. | ۱۳۹۹-۶ |
| ۷۸۸ | ۱۳۹۹/۳/۲۷ | خسارت تأخیر تأدیهٔ دوران توقف، نه از ورشکسته و نه از ضامن او گرفته نمیشود. | ۱۴۰۰-۴۷ |
خبر خوب: بخش دادگاه صلح و قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲ در جزوه هست و بهروز است (۱۲۵ ارجاع) — آن یکی را از خود جزوه بخوان.
از ۱۴۰ سؤال آ.د.م در هفت آزمون. وقت کم داری؟ از بالا بخوان. (یک سؤال میتواند در چند خوشه بیفتد.)
از کجا آمده: ۱۴۰ سؤال آ.د.م آزمونهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ مرکز وکلا، خوشهبندیشده بر پایهٔ موضوع و
تطبیقدادهشده با متن روزآمد خود قوانین و جزوهٔ آ.د.م. عددهای داخل چیپها، همان سؤالی است که آن نکته در آن آمده —
میتوانی در برنامه چکشان کنی.
یک هشدار: این جای خواندن قانون را نمیگیرد و همهٔ ۱۴۰ سؤال را پوشش نمیدهد. روی چیزهایی تمرکز کرده که
تکرار شدهاند و سریع جواب میدهند. چند سؤال هست که کلید دفترچه با متن قانون تنش دارد؛ آنها اینجا نیامدهاند و
در خود برنامه با نشان نارنجی علامت خوردهاند.